ขันตั้ง เครื่องบูชาครูแห่งภูมิปัญญาล้านนา
ก่อนจะเริ่มเรียนวิชา ประกอบพิธี หรือทำกิจอันเป็นมงคล คนล้านนาแต่เดิมมักไม่รีบร้อนลงมือในทันที แต่จะเริ่มต้นด้วยการ “ตั้งใจ” และ “ระลึกถึง...
พิธีขึ้นท้าวทั้งสี่ — บอกกล่าวเทวดาผู้รักษาทิศ ก่อนเริ่มงานมงคล
23 ก.ย. 2569 · อ่านแล้ว 14 ครั้ง
พิธีขึ้นท้าวทั้งสี่ ประเพณีล้านนา บอกกล่าวบูชาท้าวจตุโลกบาลผู้รักษาทิศ ก่อนเริ่มงานมงคล ให้ราบรื่น ปลอดอุปสรรค
พิธีขึ้นท้าวทั้งสี่ — บอกกล่าวเทวดาผู้รักษาทิศ ก่อนเริ่มงานมงคล
ขึ้นท้าวทั้งสี่ คืออะไร
"พิธีขึ้นท้าวทั้งสี่" ภาษาเหนือเรียกว่า ขึ้นต้าวตังสี่ เป็นพิธีตามความเชื่อของชาวล้านนาที่ทำสืบกันมาหลายชั่วอายุคน เพื่อ บอกกล่าวและบูชาท้าวจตุโลกบาลทั้ง ๔ เทวดาผู้รักษาทิศทั้งสี่ ก่อนเริ่มงานมงคลหรือพิธีสำคัญ
คนล้านนาเชื่อว่าทุกพื้นที่มีเทวดาคุ้มครองอยู่ ก่อนเริ่มงานใดก็ตามจึงต้อง "ขออนุญาต" และ "เชิญ" ท่านมารับรู้ มาเป็นสักขีพยาน และช่วยปกปักรักษา เพื่อให้งานนั้น ราบรื่น ปลอดจากอุปสรรค สิ่งไม่ดีไม่มารบกวน และเป็นสิริมงคล แก่เจ้าภาพและผู้ร่วมงานทุกคน
ท้าวจตุโลกบาลทั้ง ๔ ผู้รักษาทิศ
🌅 ท้าวธตรฐ — ทิศตะวันออก
ปกครองเหล่าคนธรรพ์ ดูแลความสงบร่มเย็น
ปกครองเหล่าคนธรรพ์ ดูแลความสงบร่มเย็น
🔥 ท้าววิรุฬหก — ทิศใต้
ปกครองเหล่ากุมภัณฑ์ ปัดเป่าภัยและสิ่งอัปมงคล
ปกครองเหล่ากุมภัณฑ์ ปัดเป่าภัยและสิ่งอัปมงคล
🐍 ท้าววิรูปักษ์ — ทิศตะวันตก
ปกครองเหล่านาค ผู้มีอิทธิฤทธิ์และบารมี
ปกครองเหล่านาค ผู้มีอิทธิฤทธิ์และบารมี
💰 ท้าวกุเวร (ท้าวเวสสุวรรณ) — ทิศเหนือ
ปกครองเหล่ายักษ์ เป็นเทพแห่งทรัพย์สมบัติและโชคลาภ
ปกครองเหล่ายักษ์ เป็นเทพแห่งทรัพย์สมบัติและโชคลาภ
ในหลายตำรับของล้านนาจะอัญเชิญ พระอินทร์ ผู้เป็นใหญ่ทางเบื้องบน และ แม่ธรณี ผู้รักษาผืนดินเบื้องล่าง มารับเครื่องบูชาด้วย เพื่อให้การบอกกล่าวครบถ้วนทั้งฟ้าและดิน
เครื่องบูชา "สะตวง" และค้างท้าวทั้งสี่
สะตวงกาบกล้วย จัดเครื่องบูชาอย่างประณีต ทั้งผลไม้ ของคาวหวาน ประดับช่อธงและเทียน
หัวใจของพิธีคือ "สะตวง" กระบะสี่เหลี่ยมที่ทำจากกาบกล้วย ภายในบรรจุเครื่องบูชาสำหรับเทวดา เช่น
- ข้าว อาหารคาวหวาน
- ผลไม้หลากชนิด
- หมาก พลู เมี่ยง
- ดอกไม้ ธูป เทียน
- "ช่อ" ธงกระดาษสามเหลี่ยมหลากสี ปักประดับรอบสะตวง
สะตวงจะวางบน "ค้างท้าวทั้งสี่" ซึ่งเป็นเสาหรือโครงไม้ที่ยกเครื่องบูชาให้สูงขึ้น เป็นการถวายขึ้นไปให้เทวดาแต่ละทิศ ส่วนสะตวงสำหรับแม่ธรณีมักวางไว้ต่ำใกล้พื้นดิน
ขั้นตอนพิธี
อาจารย์ผู้ประกอบพิธีจุดเทียนบนสะตวง อัญเชิญเทวดาทั้งสี่ทิศมารับเครื่องบูชา
- จัดเตรียมสะตวงและค้างท้าวทั้งสี่ ตั้งไว้ในบริเวณที่จะประกอบงาน
- จุดเทียน ธูป บนสะตวงแต่ละถาด
- กล่าวคำโอกาส อาจารย์อ่านคำบูชาและคาถาอัญเชิญตามตำรา บอกกล่าวถึงงานที่จะจัด ชื่อเจ้าภาพ และขอให้เทวดาช่วยคุ้มครอง
- ผู้ร่วมพิธีตั้งจิตอธิษฐาน พนมมือ ถือพานดอกไม้และขันน้ำ ร่วมขอพรไปพร้อมกัน
- เริ่มพิธีหลักหรืองานมงคล เมื่อบอกกล่าวครบแล้วจึงเริ่มงานตามกำหนด
นิยมทำในโอกาสใดบ้าง
- 🏠 ขึ้นบ้านใหม่ ยกเสาเอก เปิดร้าน เปิดกิจการ
- 💍 งานแต่งงาน งานบวช
- 🕯️ พิธีสืบชะตา สะเดาะเคราะห์
- 🙏 ก่อนพิธีใหญ่ของสำนัก เช่น พิธีไหว้ครู พิธีปลุกเสก และอื่นๆ เพื่อให้พิธีหลักศักดิ์สิทธิ์และราบรื่น
อาจารย์บอย บารมีเทพบันดาล สืบวิชาสายล้านนาโบราณมาตั้งแต่บวชเรียนเป็นสามเณร ยังคงรักษาธรรมเนียม ขึ้นท้าวทั้งสี่ก่อนพิธีสำคัญทุกครั้ง ตามแบบครูบาอาจารย์ เพราะถือว่าเป็นการเคารพเทวดาผู้รักษาสถานที่ และเปิดทางให้ทุกพิธีที่ตามมาสำเร็จเป็นมงคลแก่ลูกศิษย์ทุกคน
สอบถามและจองพิธี — LINE: @ajboy88
ความเชื่อส่วนบุคคล โปรดใช้วิจารณญาณ